RAK'n'ROLL

Pielęgnacja skóry u pacjentów poddawanych terapii onkologicznej

Wpływ radioterapii na stan skóry

Radioterapia jest jedną z podstawowych metod leczenia nowotworów. Celem radioterapii jest zniszczenie komórek nowotworowych poprzez naświetlanie określonego obszaru ciała promieniami jonizującymi. Obszar napromieniania obejmuje również prawidłowe komórki tkanek organizmu, znajdujące się w bezpośredniej bliskości komórek nowotworowych.

Jak Twoja skóra może zareagować?

W obszarze napromieniania, jak również w innych okolicach ciała, mogą wystąpić zmiany na skórze. Radioterapia wpływana zaburzenie funkcji ochronnej skóry i jej zdolności do regeneracji. Dodatkowo promieniowanie jonizujące powoduje uszkodzenie gruczołów łojowych i potowych. Ponadto często rozszerzeniu ulegają naczynia krwionośne skóry, co objawia się zaczerwienieniem skóry.

Do najczęstszych zmian skórnych, powiązanych z radioterapią należą:

»» silne zaczerwienienie obszaru naświetlanego – wygląd zbliżony do oparzenia słonecznego,

»» dokuczliwe swędzenie skóry,

»» nasilone przesuszenie i złuszczanie skóry,

»» podatność na infekcje (bakteryjne, wirusowe i grzybicze),

»» wypadanie włosów – w przypadku terapii obejmującej skórę owłosioną.

Zmiany skórne zazwyczaj ustępują kilka tygodni po zakończeniu radioterapii. Zdarza się jednak, że na skórze mogą pozostać trwałe zmiany – przebarwienie, zgrubienie naskórka. Ponadto skóra staje się szczególnie wrażliwa na działanie słońca. Wszelkie dolegliwości związane z odczynami popromiennymi na skórze należy zgłaszać lekarzowi prowadzącemu.

Radioterapia – zasady pielęgnacji skóry

Wskazane jest codzienne mycie ciała pod prysznicem, bądź krótka, trwająca około 5 minut kąpiel w letniej wodzie. Do mycia należy używać łagodnych dermokosmetyków, które posiadają pH neutralne dla skóry oraz nie zawierają barwników, ani środków zapachowych. Nie jest zalecane stosowanie silnie pieniących się kosmetyków, w tym mydła w kostce. Koniecznie uzgadniaj z lekarzem prowadzącym lub pielęgniarką preparaty, które planujesz zastosować do pielęgnacji ciała.

Chcąc zapobiec zamoczeniu obszaru poddawanego radioterapii, którego nie wolno myć, aby nie usunąć oznaczeń, można używać myjki do mycia. Jeśli jednak woda przypadkiem zmoczy naświetlaną skórę – należy ją osuszyć, bardzo delikatnie dotykając miękkim ręcznikiem. Podobnie należy osuszać całe ciało – nie wolno pocierać skóry!

Skóra poddawana radioterapii wymaga szczególnej opieki – zaleca się stosowanie dermokosmetyków o działaniu regenerującym i ochronnym. Po umyciu skóry należy delikatnie wklepać w nią łagodny balsam lub krem. Kosmetyki pielęgnacyjne można stosować do 4 godzin przed sesją terapeutyczną.

Obszaru napromieniania nie smaruj żadnymi kremami, ani balsamami do ciała. Gdy linie znaczące obszar napromieniania zbledną, zgłoś się na poprawę rysunku – oznaczeń nie wolno poprawiać samodzielnie!

Aby dodatkowo nie podrażniać skóry, możliwie ogranicz golenie i stosuj elektryczną maszynkę do golenia. Zrezygnuj ze stosowania wody kolońskiej i płynu po goleniu na bazie alkoholu.

Unikaj pocierania, drapania lub masowania skóry. Noś luźne i przewiewne ubrania, wykonane z miękkich, bawełnianych lub jedwabnych materiałów. Pierz odzież w proszkach hipoalergicznych. Unikaj stosowania perfum na bazie alkoholu.

Unikaj ekstremalnych zmian temperatury, np. chłodzącego kompresu żelowego, termoforu, czy suszarki do włosów. Nie stosuj opatrunków z plastrem samoprzylepnym, zwłaszcza w obszarze napromieniania.

Na obszar naświetlania możesz stosować neutralny puder, bądź talk, uzgadniając rodzaj stosowanego preparatu z lekarzem prowadzącym.

Zrezygnuj z kąpieli w basenach z chlorowaną wodą oraz z korzystania z sauny.

Chemioterapia i jej wpływ na kondycję skóry

Chemioterapia polega na stosowaniu leków (tzw. cytostatyków), których celem jest zniszczenie komórek nowotworowych. Niestety chemioterapia ma także negatywny wpływ na zdrowe komórki, co może powodować różne skutki uboczne, m.in.: wypadanie włosów, nudności, zaburzenia ze strony układu pokarmowego, zmianę wyglądu skóry i paznokci, czy obniżenie odporności.

Jaki wpływ na stan skóry może mieć chemioterapia?

Podczas chemioterapii Twoja skóra może być sucha, zaczerwieniona, swędząca, ze skłonnością do zmian zapalnych, przebarwień i odbarwień oraz bardziej podatna na nadkażenia grzybicze. Paznokcie mogą stać się kruche i łamliwe, spowalnia się ich wzrost. Może wystąpić deformacja kształtu płytki paznokciowej oraz zmiana jej zabarwienia. Niektóre leki mogą wywoływać objawy tzw. „zespołu ręka-stopa”. Są to nasilone zmiany na wewnętrznych częściach dłoni oraz na podeszwach stóp – na skórze pojawiają się bolesne zaczerwienienia i obrzęki, występować może także silne złuszczanie naskórka.

Nierzadko dochodzi do zaburzeń czucia w obrębie dłoni, mogą pojawiać się sączące nadżerki, rzadziej owrzodzenia oraz nasilony ból lub pieczenie skóry.

Niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem lub pielęgniarką, jeśli:

» Twoja skóra jest silnie przesuszona, zaczerwieniona i odczuwasz piekący ból,

» Twoje paznokcie uległy przebarwieniu (stały się ciemniejsze, zażółcone), rozwarstwiają się lub łamią.

Jak zapobiegać zmianom skórnym powiązanym z chemioterapią?

Nie drap skóry oraz nie usuwaj samodzielnie żadnych zmian pojawiających się na skórze.

Noś luźne i przewiewne ubrania, wykonane z miękkich, bawełnianych lub jedwabnych materiałów. Odzież pierz w proszkach hipoalergicznych. Zrezygnuj z perfum, wody kolońskiej lub płynu po goleniu na bazie alkoholu.

Nie stosuj opatrunków z samoprzylepnym plastrem. Ograniczaj kontakt skóry z wodą, drażniącymi detergentami oraz substancjami zawierającymi alkohol, bądź olejki eteryczne.

Unikaj mechanicznych urazów skóry dłoni (otarć), mogących powstać na skutek np. prac domowych.

Unikaj długich, gorących kąpieli, bierz krótki prysznic rano i wieczorem w letniej wodzie. Do mycia stosuj łagodne dermokosmetyki, które nie zawierają barwników, ani środków zapachowych. Ciało osuszaj miękkim ręcznikiem, delikatnie dotykając skórę – nie pocieraj!

Noś wygodne obuwie z szerokim noskiem.

Chemioterapia – zasady pielęgnacji skóry

Podczas chemioterapii skóra wymaga szczególnej opieki – niezbędne jest stosowanie specjalnych dermokosmetyków o działaniu regenerującym i ochronnym. Niezmiernie ważne jest regularne natłuszczanie i nawilżanie skóry odpowiednimi

preparatami. Co najmniej 2 razy dziennie, w tym każdorazowo po umyciu ciała, należy na skórę nanieść krem, bądź balsam. Kąpiel lub prysznic w letniej wodzie (temperatura ok. 37ºC) nie powinny trwać dłużej niż 5-10 minut. Do mycia powinny być używane delikatne preparaty o pH neutralnym dla skóry. Osuszając skórę należy bardzo delikatnie dotykać ją recznikiem – nie pocierać!

Istotne jest również, aby codziennie zmieniać bieliznę osobistą oraz pościel, gdyż leki wydalane są między innymi przez skórę i mogą powodować różnego rodzaju niepożądane odczyny skórne (wysypka, świąd itp.).

Pielęgnacja włosów i skóry głowy

Na skutek chemioterapii włosy mogą się stać cienkie i przerzedzone, może dojść także do całkowitej utraty włosów, która zazwyczaj ma charakter przejściowy. Dlatego przed rozpoczęciem przyjmowania leków należy rozważyć zmianę fryzury na krótszą. Włosy zaleca się pielęgnować delikatnymi środkami, ostrożnie je czesać i nie stosować suszarek, ani lokówek do włosów itp.

Zalecana jest rezygnacja z lakieru do włosów, farbowania i trwałej ondulacji. Przy wystąpieniu swędzenia i nadmiernego przesuszenia skóry głowy, należy wmasowywać w nią niewielkie ilości preparatów nawilżających.

Warto zaopatrzyć się w perukę (podlegają one refundacji przez NFZ) lub chustkę na głowę, aby zabezpieczyć głowę przed wychłodzeniem zimą, bądź oparzeniem słonecznym latem.

Ochrona skóry przed słońcem

Promieniowanie słoneczne jest szczególnie niebezpieczne dla osób poddawanych radio- i chemioterapii, których skóra jest bardziej wrażliwa i podatna na oparzenia słoneczne. Dlatego należy nosić ubiory możliwie osłaniające ciało, zaś głowę chronić kapeluszem z szerokim rondem.

Odsłonięte części ciała (twarz, uszy, szyja i dłonie) należy smarować kremem przeciwsłonecznym o wysokim faktorze ochronnym (SPF powyżej 30). Nie zaleca się korzystania z solarium.

Szczególną ostrożność należy zachować zarówno podczas trwania terapii, jak również przez rok po jej zakończeniu. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek nasilonych zmian na skórze, konieczna jest konsultacja lekarza prowadzącego lub dermatologa.

Kosmetyki

Szczególną uwagę należy poświęcić doborowi kosmetyków. Ponieważ skóra jest w okresie leczenia szczególnie wrażliwa, osłabiona i przesuszona, preparaty stosowane do jej pielęgnacji powinny skutecznie wspierają odbudowę warstwy lipidowej, zmniejszać przeznaskórkową utratę wody (TEWL) oraz przeciwdziałać podrażnieniom i infekcjom skóry (np. AA THERAPY Specjalistyczna Pielegnacja).

Opracowano na podstawie materiałów materiałów Oceanic S.A.